The Future of Jobs Report, 2020
The Future of Jobs Report, 2020.
World Economic Forum, Οκτώβριος 2020
Οι αποκλεισμοί από την πανδημία COVID-19 και η σχετική παγκόσμια ύφεση του 2020 δημιούργησαν μια εξαιρετικά αβέβαιη προοπτική για την αγορά εργασίας και επιτάχυναν την άφιξη του μέλλοντος της εργασίας. Η εξεταζόμενη έκθεση για το μέλλον των θέσεων εργασίας στοχεύει να αναδείξει τις ανακατατάξεις που σχετίζονται με την πανδημία (μέσω της εξέτασης ενός μακροχρόνιου ιστορικού οικονομικών κύκλων), και τις αναμενόμενες προοπτικές για θέσεις εργασίας και δεξιότητες νέων τεχνολογιών κατά τα επόμενα πέντε χρόνια. Παρά τον υψηλό βαθμό αβεβαιότητας σήμερα, η έκθεση του WEF παρέχει ιδιάιτερα υψηλή πληροφόρηση, συγκεντρώνοντας τις απόψεις σημαντικών ανθρώπων της επιχειρηματικότητας -διευθυντικά στελέχη, διευθυντές στρατηγικής και υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού- μαζί με τα πιο πρόσφατα στοιχεία από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές, ώστε να σκιαγραφήσει μια σαφέστερη εικόνα τόσο της τρέχουσας κατάστασης, όσο και των μελλοντικών προοπτικών για θέσεις εργασίας και δεξιότητες.
Η έκθεση αναπτύσσεται σε δύο μέρη. Στα τρία κεφάλαια του πρώτου μέρους περιγράφεται στο πρώτο η κατάσταση της διεθνούς αγοράς εργασίας εν μέσω πανδημίας, στο δεύτερο κατατίθενται προβλέψεις για την εξέλιξή της την περίοδο 2020-2025, και στο τρίτο σκιαγραφούνται οι δυνατότητες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την επίτευξη ανάκαμψης. Στο δεύτερο μέρος παρέχονται σε βάθος πληροφορίες για 15 βιομηχανικούς τομείς και για 26 προηγμένες και αναδυόμενες οικονομίες.
Τα βασικά ευρήματα της έκθεσης υποστηρίζονται από πλήθος διαγραμμάτων και πινάκων, και περιλαμβάνουν τα παρακάτω συμπεράσματα:
- Για τους εργαζομένους που πρόκειται να διατηρήσουν τους επαγγελματικούς ρόλους τους, το μερίδιο των βασικών δεξιοτήτων που θα πρέπει να αλλάξουν στα επόμενα πέντε χρόνια είναι 40%, ενώ το 50% όλων των εργαζομένων θα χρειαστεί επαναπροσδιορισμό των δεξιοτήτων του (αύξηση 4%).
- Παρά την τρέχουσα οικονομική ύφεση, η μεγάλη πλειοψηφία των εργοδοτών αναγνωρίζει την αξία των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Κατά μέσο όρο, το 66% των ερωτηθέντων εργοδοτών αναμένουν να λάβουν απόδοση της επένδυσης στην αναβάθμιση και στον επαναπροσδιορισμό εντός ενός έτους. Κατά μέσο όρο, οι εργοδότες διεθνώς αναμένουν να προσφέρουν επαναπροσδιορισμό και αναβάθμιση δεξιοτήτων σε ποσοστό άνω του 70% των εργαζομένων τους, έως το 2025. Δυστυχώς ως τώρα, μόνο το 42% των εργαζομένων συμμετέχουν σε προγράμματα επαναπροσδιορισμού και αναβάθμισης που υποστηρίζονται από εργοδότες.
- Ο δημόσιος τομέας πρέπει να παράσχει ισχυρότερη υποστήριξη για την επαναπροσδιορισμό και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων σε κίνδυνο απώλειας εργασίας. Επί του παρόντος, μόνο το 21% των επιχειρήσεων αναφέρουν ότι είναι σε θέση να κάνουν χρήση δημόσιων πόρων για να υποστηρίξουν τους υπαλλήλους τους μέσω της επαναπροσδιορισμού και της αναβάθμισης. Ο δημόσιος τομέας θα πρέπει να δημιουργήσει κίνητρα για επενδύσεις στις θέσεις εργασίας του αύριο. για παροχή ισχυρότερων διχτυών ασφαλείας για τους απολυθέντων εργαζομένων, και για την αντιμετώπιση των υπαρκτών προβλημάτων στα συστήματα ΕΕΚ.
- Σε συνδυασμό με την ύφεση λόγω COVID-19, η γενικευόμενη αυτοματοποίηση οδηγεί σε ένα σενάριο «διπλής διακοπής» για τους εργαζόμενους. Η υιοθέτηση της από εταιρείες προβλέπεται ότι θα μεταμορφώσει τα επαγγέλματα, τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες έως το 2025. Το 43% των επιχειρήσεων που ερωτήθηκαν δηλώνουν ότι πρόκειται να μειώσουν το εργατικό δυναμικό τους λόγω της ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών, το 41% ότι σχεδιάζει να επεκτείνει τη χρήση εξωτερικών συνεργατών για εργασία με εξειδικευμένες εργασίες, και μόνο το 34% ότι σχεδιάζουν να επεκτείνουν το εργατικό δυναμικό τους λόγω ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών. Ένα σημαντικό μερίδιο εταιρειών αναμένει επίσης να πραγματοποιήσει αλλαγές σε τοποθεσίες δραστηριοποίησης τους, στις αλυσίδες αξίας τους και στο μέγεθος του εργατικού δυναμικού τους τα επόμενα πέντε χρόνια, για διάφορους λόγους.
- Παρόλο που ο αριθμός των θέσεων εργασίας που χάθηκαν θα ξεπεραστεί από τον αριθμό των «θέσεων εργασίας του αύριο» που δημιουργούνται, σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια η δημιουργία θέσεων εργασίας επιβραδύνεται, ενώ η καταστροφή θέσεων επιταχύνεται. Με βάση αυτό το σενάριο, εκτιμάται ότι έως το 2025, 85 εκατομμύρια θέσεις εργασίας διεθνώς ενδέχεται να χαθούν από μια μετατόπιση στον καταμερισμό εργασίας μεταξύ ανθρώπων και μηχανών, ενώ 97 εκατομμύρια νέοι επαγγελματικοί ρόλοι ενδέχεται να προκύψουν, όντες πιο προσαρμοσμένοι στο νέο καταμερισμό εργασίας μεταξύ ανθρώπων, μηχανών και αλγορίθμων.
- Οι κορυφαίες ομάδες δεξιοτήτων που οι εργοδότες θεωρούν ότι θα έχουν αυξημένη ζήτηση έως το 2025 περιλαμβάνουν προσόντα όπως κριτική σκέψη και ανάλυση, επίλυση προβλημάτων αλλά και δεξιότητες αυτόνομης δράσης, όπως ενεργή μάθηση, ανθεκτικότητα, ανοχή στο άγχος και ευελιξία. Κατά μέσο όρο, οι εταιρείες εκτιμούν ότι περίπου το 40% των εργαζομένων θα απαιτήσει επαναπροσδιορισμό δεξιοτήτων σε περίοδο έξι μηνών (ή λιγότερο) και το 94% των επιχειρηματιών αναφέρουν ότι αναμένουν από τους υπαλλήλους τους να αποκτήσουν νέες επαγγελματικές δεξιότητες (65% το 2018).
- Εκ των εργοδοτών, 84% είναι έτοιμοι να ψηφιοποιήσουν γρήγορα τις εσωτερικές διαδικασίες -συμπεριλαμβανομένης μιας σημαντικής επέκτασης της τηλεργασίας- ώστε να δύνανται να μεταφέρουν το 44% του έμψυχου δυναμικού τους σε εργασία εξ αποστάσεως. Επιδιώκοντας να αντιμετωπίσουν τις ανησυχίες σχετικά με την παραγωγικότητα και την ευημερία, περίπου το ένα τρίτο των ερωτηθέντων εργοδοτών αναμένουν να λάβουν μέτρα για να τη δημιουργία αίσθησης κοινότητας, σύνδεσης και συμμετοχής μεταξύ των εργαζομένων μέσω ψηφιακών εργαλείων.
- Ελλείψει ανασχετικών πρωτοβουλιών, η εισοδηματική ανισότητα πιθανώς θα επιδεινωθεί χάρη στο διπλό αντίκτυπο της τεχνολογίας και της πανδημικής ύφεσης. Οι θέσεις εργασίας που κατέχουν εργαζόμενοι με χαμηλότερους μισθούς, γυναίκες και νεότεροι εργαζόμενοι επηρεάστηκαν πιο βαθιά στην πρώτη φάση της οικονομικής συρρίκνωσης. Συγκρίνοντας τον αντίκτυπο της παγκόσμιας κρίσης του 2008 σε άτομα με χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης με αυτόν της κρίσης COVID-19, ο αντίκτυπος σήμερα καταγράφεται πολύ πιο σημαντικός.
- Η διαδικτυακή μάθηση και κατάρτιση διαδίδεται, αλλά διαφορετικά για όσους εργάζονται και για όσους είναι άνεργοι. Καταγράφηκε τετραπλάσια αύξηση στον αριθμό των ατόμων που αναζητούν ευκαιρίες για μάθηση μέσω διαδικτύου, πενταπλάσια αύξηση στην παροχή από τους εργοδότες διαδικτυακών μαθησιακών ευκαιριών στους εργαζομένους τους, και εννεαπλάσια αύξηση εγγραφών για μαθητές με πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω κυβερνητικών προγραμμάτων. Όσοι εργάζονται δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στα μαθήματα προσωπικής ανάπτυξης, τα οποία έχουν σημειώσει αύξηση 88% σε αυτή τη μερίδα εργαζομένων, ενώ οι άνεργοι έχουν δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην εκμάθηση ψηφιακών δεξιοτήτων.
- Επιπλέον, θα είναι σημαντικό για τις κυβερνήσεις να εξετάσουν άμεσα τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στην αγορά λόγω της κρίσης του COVID-19, ώστε να παρέχουν έγκαιρη στήριξη μισθών και διατήρηση θέσεων εργασίας, στις περισσότερες προηγμένες οικονομίες.
Σύμφωνα με το WEF, η συνεχιζόμενη αναστάτωση στις αγορές εργασίας από την Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση έχει πλέον γίνει πιο περίπλοκη -και σε ορισμένες περιπτώσεις επιταχυνόμενη- με την έναρξη της ύφεσης λόγω της πανδημίας. Αν και παραμένει δύσκολο να προσδιοριστούν οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της πανδημίας στη ζήτηση προϊόντων και υπηρεσιών, η υποστήριξη των εργαζομένων κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης θα προστατεύσει ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα κάθε εταιρείας και χώρας, το ανθρώπινο κεφάλαιο της. Οι επιχειρήσεις είναι έτοιμες να επιταχύνουν την ψηφιοποίηση των διαδικασιών εργασίας, τη μάθηση, την επέκταση της απομακρυσμένης εργασίας, καθώς και την αυτοματοποίηση εργασιών εντός ενός οργανισμού.
Για την αντιμετώπιση των ουσιαστικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η αγορά εργασίας, οι κυβερνήσεις πρέπει να ακολουθήσουν μια ολιστική προσέγγιση, δημιουργώντας ενεργούς δεσμούς και συντονισμό μεταξύ παρόχων ΕΕΚ, εργαζομένων και εργοδοτών, και διασφαλίζοντας αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών απασχόλησης, περιφερειών, και εθνικών κυβερνήσεων. Τέτοιες προσπάθειες μπορούν να ενισχυθούν μέσα από τη συνεργασία πολλών εμπλεκομένων συντελεστών. Εταιρειών που επιθυμούν να στηρίξουν το εργατικό τους δυναμικό. Αιρετών διοικήσεων πρόθυμων να χρηματοδοτήσουν την ανανέωση προγραμμάτων επαγγελματικής μετεκπαίδευσης και επανεκπαίδευσης. Επιχειρήσεων ανθρωπίνου δυναμικού, που θα μπορούσαν να χαρτογραφήσουν πιθανές μεταβάσεις εργασίας, ή να παρέχουν σχετικές συμβουλευτικές υπηρεσίες. Όσων εργατικών συνδικάτων συνειδητοποιούν τον αντίκτυπο αυτών των μεταβάσεων στην ευημερία των εργαζομένων. Και τέλος, ενεργών φορέων της κοινωνίας των πολιτών, που θα μπορούσαν να κρίνουν την αποτελεσματικότητα κάθε νέας σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, παρέχοντας παράλληλα χρήσιμο σχολιασμό πάνω στον τρόπο εφαρμογής της.
Μπορείτε να βρείτε την πολυσέλιδη έκθεση (στα αγγλικά) εδώ.