Π.33: 3η Έρευνα Δευτερογενών Στοιχείων ΠΜΔΑΑΕ-ΚΜ.
Νέοι εργαζόμενοι στην ΠΚΜ: Η απασχόληση τους μετά τις πρόσφατες κρίσεις και πριν το νέο εθνικό παραγωγικό πρότυπο
Η τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα έφερε τη χειρότερη κρίση θέσεων εργασίας μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1929. Σύμφωνα με την ILO, σχεδόν το μισό του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού κινδυνεύει να απολέσει τους βιοποριστικούς πόρους του, με το πιο έντονα επηρεασμένο τμήμα να είναι οι εργαζόμενοι φτωχοί, νέοι, γυναίκες και μειονότητες. Ενώ ο αριθμός των κρουσμάτων COVID-19 σταδιακά μειώνεται και τα μέτρα περιορισμού αναστέλλονται, η πανδημία αφήνει πίσω της μία εκκολαπτόμενη αγορά εργασίας που ορίζεται από τρία χαρακτηριστικά: την αναντιστοιχία μεταξύ δεξιοτήτων και εργασίας, την αναζωπύρωση της εργατικής ισχύος, και την ανάγκη αποκατάστασης των κοινωνικών δικτύων ασφαλείας, ιδιαίτερα στις οικονομίες παροχής φροντίδας και περιστασιακής απασχόλησης. Η παγκόσμια αγορά εργασίας σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνεται πλέον από ένα εργατικό δυναμικό που δεν είναι ιδιαίτερα πρόθυμο να επιστρέψει σε παλιά πρότυπα. Οι εργοδότες επομένως καλούνται να επανεξετάσουν το πρότυπο εργασίας που προσφέρουν, δίνοντας περισσότερη προτεραιότητα σε παράγοντες όπως ο κοινωνικός αντίκτυπος, ο πολιτισμός, η ασφάλεια εργασίας και η ευελιξία. Μπροστά σε μια τέτοια αυξανόμενη αστάθεια, η τυχόν διαιώνιση ενός εργατικού δυναμικού με αποκλεισμούς θα συνεχίσει να εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη.
Την ίδια στιγμή, πολλοί οικονομικοί τομείς, συμπεριλαμβανομένης της υγειονομικής περίθαλψης, των κατασκευών, της πληροφορικής και της επικοινωνίας, αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού καθώς ο πλανήτης αναδύεται από την πανδημία COVID-19 (Living and working in Europe, Eurofound, 2021). Αυτή η ανεκπλήρωτη ζήτηση για εργασία αναστέλλει την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την παροχή υπηρεσιών υψηλότερου επιπέδου. Ωστόσο, η ζήτηση για εργασία είναι πιθανό να ενταθεί και λόγω αλλαγών στις καταναλωτικές και οικονομικές απαιτήσεις, παράλληλα με τη συρρίκνωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας για δημογραφικά αίτια. Ειδικά οι τομείς των κατασκευών, της ενέργειας, της μεταποίησης και των μεταφορών είναι πιθανό να απαιτήσουν επιπλέον εργατικό δυναμικό και νέες δεξιότητες τη στιγμή που η ΕΕ κινείται προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και καθαρότερες -και κυκλικές- βιομηχανία και υπηρεσίες. Θα απαιτηθεί επίσης επανειδίκευση πολλών εργαζομένων για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί για την ψηφιοποίηση και για τις ανάγκες μιας μεταβαλλόμενης οικονομίας. Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, οι εργοδότες και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής καλούνται να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στο χώρο εργασίας, όπως η παρενόχληση, η ένταση εργασίας και η εμπειρία συναισθηματικά ενοχλητικών καταστάσεων. Οι προαναφερόμενοι κίνδυνοι είναι επιβλαβείς για την υγεία και την ευημερία των εργαζομένων και επιζήμιοι για την παραγωγικότητα. Πάνω από το ένα τρίτο των εργαζομένων βρίσκονται σε ανασφαλείς θέσεις εργασίας, γεγονός που συχνά παρέχουν μειωμένη πρόσβαση στην κοινωνική προστασία συμπεριλαμβανομένων των αδειών μετ’ αποδοχών, της αναρρωτικής άδειας και άλλων δικαιωμάτων που έχουν οι εργαζόμενοι σε μόνιμες θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, η δε εξ αποστάσεως εργασία συχνά αποτελεί μια πιο πρόσφατη μορφή μη τυπικής απασχόλησης. Εδώ πρέπει να επισημανθεί πως και οι ψηφιακές τεχνολογίες μεταμορφώνουν το περιεχόμενο των θέσεων εργασίας, φαινόμενο που θα μπορούσε να αποδειχθεί ωφέλιμο μα και επιβλαβές ως προς την ποιότητα της απασχόλησης.
Η πανδημία έπληξε τους νέους πιο σοβαρά από όλες τις ηλικιακές ομάδες. Οι εργαζόμενοι ηλικίας 15-24 ετών έχασαν τη δουλειά τους και τέθηκαν σε άδεια περισσότερο από εκείνους σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες (ILO, 2022). Δύο παράγοντες εκθέτουν τους νεότερους εργαζομένους σε απώλεια θέσεων εργασίας: σχεδόν οι μισοί απασχολούνται με προσωρινές συμβάσεις (εύκολα τερματιζόμενες) και κατέχουν δυσανάλογο μερίδιο εργασίας σε τομείς που έκλεισαν με κυβερνητική εντολή -φιλοξενία, λιανικό εμπόριο και τέχνες. Η ψυχική υγεία των νέων κατρακύλησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Ο κίνδυνος κατάθλιψης αυξήθηκε σε τρομακτικό επίπεδο, και μεγάλο ποσοστό διέτρεχε κίνδυνο κατάθλιψης την άνοιξη του 2021, τη στιγμή που οι περιορισμοί ενισχύθηκαν για άλλη μια φορά, όταν το δεύτερο κύμα COVID-19 σάρωσε την Ευρώπη. Αυτή η κρίση ψυχικής υγείας αντιπροσωπεύει μια υπαρξιακή και σιωπηλή επιδημία που απαιτεί τεράστιες επενδύσεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση των συνεπειών της. Οι νέοι ανησυχούσαν για περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας καθώς αναρωτιόνταν τι θα ακολουθούσε τη σταδιακή απόσυρση των μέτρων στήριξης της οικονομίας. Επιπλέον, η εμπιστοσύνη των νέων Ευρωπαίων στις εθνικές τους κυβερνήσεις μειώθηκε σταθερά από την άνοιξη του 2020 έως την άνοιξη του 2021, ενώ ομολογουμένως η εμπιστοσύνη στην ΕΕ παρέμεινε υψηλότερη κατά μέσο όρο. Ειδικά τα αποτελέσματα της παραπληροφόρησης τον περασμένο χρόνο ήταν ιδιαίτερα εμφανή, καλλιεργώντας μεγαλύτερη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς.
Μέσα σε ένα περιβάλλον εντάσεων και ανασφάλειας, περισσότερο επισφαλείς να περιθωριοποιηθούν είναι οι νέοι με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως η εθνοτική καταγωγή, το φύλο, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, κάποια αναπηρία, το θρήσκευμα, ή ορισμένα πολιτικά φρονήματα. Ο κοινωνικοοικονομικός αποκλεισμός επιφέρει δημοκρατικό αποκλεισμό και όσοι βρίσκονται σε μειονεκτική θέση είναι εν γένει λιγότερο ενεργοί πολίτες και έχουν μικρότερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Οι νέοι καλούνται όχι μόνο να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους, αλλά και να συμβάλουν στην επίτευξη θετικών αλλαγών στην κοινωνία. Για να μπορέσουν να αξιοποιήσουν πλήρως τα εφόδια που τους παρέχονται, αυτά θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις προσδοκίες, τη δημιουργικότητα και τα ταλέντα τους, και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Ας μη ξεχνάμε πως -σύμφωνα με την έκθεση της ΕΕ για τη νεολαία- αυτή η γενιά διαθέτει διαχρονικά την καλύτερη μόρφωση και ιδιαίτερες δεξιότητες ως προς τη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ).
Καθώς η πανδημία και η πραγματική οικονομία «κανονικοποιούνται», ο ΠΜΔΑΑΕ-ΚΜ θεώρησε πως μετά την εξέταση των εργασιακών συνθηκών και προοπτικών για τις γυναίκες, σειρά θα έπρεπε να πάρουν οι νέοι, δεδομένου ότι αυτοί θα φέρουν το κύριο βάρος ανάταξης της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, και μάλιστα όχι μόνο στην μεταπανδημική μα και στη μεταμνημονιακή περίοδο. Η παρακάτω έκθεση, αξιοποιώντας στοιχεία από διάφορες αξιόπιστες εθνικές και υπερεθνικές πηγές (τουλάχιστον 55), αποσκοπεί να αποτυπώσει με τον πληρέστερο δυνατό τρόπο το εργασιακό παρόν και μέλλον των νέων στην υφήλιο, στην Ελλάδα, και ειδικά στην Κεντρική Μακεδονία. Παραθέτοντας σε 6 ενότητες ένα σημαντικό όγκο ερευνητικού υλικού από πολλαπλές πηγές, η παρούσα έκθεση φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως οδηγός όχι μόνο της νεανικής απασχόλησης μα και της νέας επιχειρηματικότητας, και να παρουσιάσει μία όσο το δυνατόν ολιστική απεικόνιση της τρέχουσας κατάστασης και των επαγγελματικών δυνατοτήτων σχετικά με τη νεανική απασχόληση, μέσα από συγκριτικά στοιχεία (ποσοτικά και ποιοτικά) που αφορούν κάθε πτυχή της, εκπαίδευση (με ιδιαίτερη έμφαση στην ΕΕΚ), κατάρτιση, δυναμικά επαγγέλματα, πολιτικές στήριξης της εργασίας, οικονομικοί κλάδοι με προοπτικές στην Ελλάδα μα και διεθνώς κοκ. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι τα ευρήματα που παρατίθενται δεν εξαντλούνται στις ηλικιακές ομάδες 15-24 ή 18-29 αλλά συχνά συμπεριλαμβάνουν και εκείνα για άτομα έως 34 χρόνων, σε μία προσπάθεια να συγκεραστούν οι ελληνικές πρακτικές στατιστικής καταγραφής με τις διάφορες του εξωτερικού και να αναλυθούν η συμπεριφορά και οι προοπτικές ενός όσο το δυνατόν μεγαλύτερου πληθυσμού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί νεανικός.
Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη τη έρευνα εδώ.


