Οι επιπτώσεις της υγειονομικής κρίσης και προτάσεις για την επόμενη μέρα
Πηγή/Περίοδος δημοσίευσης: Επιστημονική Επιτροπή του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας / Μάιος 2020
Μια εξαιρετικά σημαντική μελέτη για τις επιπτώσεις της πανδημίας στην ελληνική οικονομία εκπόνησε η Επιστημονική Επιτροπή του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας (Μάιος 2020), στην οποία περιλαμβάνονται και προτάσεις για την ‘επόμενη μέρα’, τόσο για το σύνολο της οικονομίας, όσο και για τους κυριότερους κλάδους της.
Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη διερευνά τις επιπτώσεις των μέτρων που ελήφθησαν με αφορμή την πανδημία, στο Τραπεζικό Σύστημα, στις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις, στην Απασχόληση, στον Ενεργειακό κλάδο, στην Εφοδιαστική αλυσίδα, στις Μεταφορές και στον Τουρισμό.
Ειδικότερα, ως προς την απασχόληση, προβλέπει την έντονη αλλά βραχυπρόθεσμη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας στις επιχειρήσεις του κλάδου του τουρισμού, της εστίασης, των μεταφορών, του θεάματος και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, μέχρι και το φθινόπωρο, ενώ το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση μετά, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα έχουν βρεθεί τα κατάλληλα φάρμακα για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού.
Παράλληλα επισημαίνει τις έμμεσες επιπτώσεις στην αγορά εργασίας με αλλαγές που αφορούν αφενός στον τρόπο εργασίας (εκ περιτροπής, εργασία από το σπίτι, αύξηση της μερικής απασχόλησης), αφετέρου στο είδος των εργασιακών σχέσεων των εργαζομένων, καταλήγοντας ότι οι αλλαγές αυτές αναμένεται να συμπαρασύρουν και το ύψος των μισθών και των λοιπών παροχών.
Τέλος, η μελέτη αφενός επιχειρεί να περιγράψει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Αγροτική παραγωγή ενόψει της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, αφετέρου προτείνει το επιθυμητό παραγωγικό πρότυπο στη ‘Νέα Οικονομία’ , δηλαδή τη μελλοντική κλαδική σύνθεση της εθνικής οικονομίας, με στροφή στην πρωτογενή παραγωγή και στη μεταποίηση σε δυναμικούς κλάδους, που θα συμβάλουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της οικονομίας μας.
Πηγή/Περίοδος δημοσίευσης: Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) / Μάιος 2020
Μια επίκαιρη ανάλυση για τη ‘Δυνατότητα Εργασίας από το Σπίτι’ εξέδωσε το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), στο πλαίσιο της σειράς ‘Αναλύσεις Επικαιρότητας’, που έχουν ως στόχο την ενημέρωση των πολιτών σε καίρια οικονομικά ζητήματα που απασχολούν τη χώρα.
Σύμφωνα με αυτή, το 32,8% των εργαζομένων στην Ελλάδα θα μπορούσε να εργαστεί από το σπίτι, ποσοστό που ισοδυναμεί με 1,26 εκατομμύρια εργαζόμενους και αν και χαμηλότερο, δε διαφέρει ιδιαίτερα από αυτό άλλων ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης. Πιο συγκεκριμένα:
Οι 3 στους 4 που ανήκουν στις επαγγελματικές κατηγορίες ‘Υπάλληλοι Γραφείου’, ‘Ανώτερα Διοικητικά και Διευθυντικά Στελέχη’ και ‘Επαγγελματίες’ θα μπορούσαν δυνητικά να εργαστούν από το σπίτι.
Οι επαγγελματίες αποτελούν την πολυπληθέστερη ομάδα που μπορούν δυνητικά να εργαστούν από το σπίτι.
Από τους περίπου 556.000 επαγγελματίες που μπορούν να εργαστούν από το σπίτι, το 46% είναι εκπαιδευτικοί, το 20% επαγγελματίες σε επιχειρήσεις και από 15% είναι οι μηχανικοί και οι νομικοί. Αντιθέτως, τη χαμηλότερη δυνατότητα εργασίας από το σπίτι έχουν οι ‘Χειριστές Βιομηχανικών Εγκαταστάσεων, Μηχανημάτων και Εξοπλισμού’ (1,3%).
Ως προς τον κλάδο οικονομικής δραστηριότητας, στο ένα άκρο υπάρχουν κλάδοι όπως τα ‘Ορυχεία’ και τα ‘Ξενοδοχεία’, με αρκετά χαμηλή ευχέρεια εργασίας από το σπίτι, ενώ στο άλλο άκρο υπάρχουν κλάδοι, όπως η ‘Εκπαίδευση’ , ‘Διαχείριση Ακινήτων’ και ‘Επιστημονικές Εργασίες’, με αρκετά υψηλή.
Γενικά, κλάδοι που παράγουν διεθνώς εμπορεύσιμα προϊόντα και υπηρεσίες (μεταποίηση, ορυχεία, γεωργία, ξενοδοχεία) εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά ευχέρειας εργασίας από το σπίτι από ό,τι κλάδοι που στρέφονται κυρίως στην εγχώρια αγορά.
Με βάση τη θέση στο επάγγελμα, το υψηλότερο ποσοστό αυτών που θα μπορούσαν να εργαστούν από το σπίτι το εμφανίζουν οι μισθωτοί (38,3%), ακολουθούμενοι από τους αυτοαπασχολούμενους με προσωπικό (εργοδότες) με 32,4%. Στον αντίποδα οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό εμφανίζουν χαμηλό ποσοστό (18,9%), γεγονός που συνδέεται με το ότι στη χώρα μας πολλοί από αυτούς είναι αγρότες, τεχνίτες, επισκευαστές κ.ά…
Η εργασία από το σπίτι διευκολύνεται περισσότερο στις παραγωγικές μονάδες με περισσότερους από 10 εργαζόμενους (42,8%) παρά στις μονάδες με λιγότερους από 10 εργαζόμενους (27,5%).
Όπως ήταν αναμενόμενο, διαπιστώνεται θετική σχέση μεταξύ των εκπαιδευτικών προσόντων των εργαζομένων και της δυνατότητας εργασίας από το σπίτι. Συγκεκριμένα, το 59% των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν δυνητικά να εργαστούν από το σπίτι, ενώ για τους απόφοιτους δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης το ποσοστό εκτιμάται σε 23% και για τη χαμηλότερη εκπαιδευτική βαθμίδα (υποχρεωτική εκπαίδευση, περιλαμβανομένου του Γυμνασίου) σε μόλις 7,2%.
Τέλος, η δυνατότητα εργασίας από το σπίτι εμφανίζεται υψηλότερη στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Περιφέρεια Αττικής (41,8%) και στην Κεντρική Μακεδονία (31,3%) και τα χαμηλότερα την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (24%) και στη Στερεά Ελλάδα (24%).
Μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα δημοσιοποίησε ο Οργανισμός Έρευνας και Ανάλυσης ‘ΔιαΝΕΟσις’ επιχειρώντας να καταγράψει το ‘Πώς ζουν οι Έλληνες κατά τη διάρκεια της πανδημίας’. Η έρευνα, την οποία διεξήγαγε η Metron Analysis, από 08-15/04, σε πανελλαδικό δείγμα 1256 ατόμων, καταγράφει στάσεις και συμπεριφορές των πολιτών κατά τη διάρκεια της πανδημίας, καθώς και τις προσδοκίες και τις απόψεις τους σχετικά με την επάνοδο στην ‘κανονικότητα’.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν, μεταξύ άλλων, οι απαντήσεις των συμμετεχόντων στην έρευνα, σε ερωτήματα σχετικά με την εργασιακή και την οικονομική τους κατάσταση.
Στο ερώτημα ‘Ποιά είναι η εργασιακή σας κατάσταση αυτή την περίοδο’, 1 στους 4 δήλωσε ότι εργάζεται κανονικά στο χώρο εργασίας του και επίσης 1 στους 4 ότι εργάζεται εξ αποστάσεως (τηλεργασία), ενώ το 9% εργάζεται με μειωμένο ωράριο ή εκ περιτροπής. Αντίθετα, το 32% δήλωσε ότι δεν εργάζεται είτε επειδή είναι σε αναστολή εργασίας είτε επειδή έκλεισε το κατάστημα/εταιρία του και μόνο το 4% δήλωσε ότι βρίσκεται σε άδεια ειδικού σκοπού. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τους ερωτηθέντες που δήλωσαν άνεργοι, μόνο το 11,4% δήλωσε ότι απολύθηκε μετά την 1η Μαρτίου.
Στο ερώτημα ‘Πώς έχει επηρεαστεί η οικονομική σας κατάσταση από τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας’ , το 58% δήλωσε ότι τα εισοδήματα του παραμένουν ίδια και το 41% ότι έχουν χειροτερέψει.
Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην απασχόληση τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο, σε Ελλάδα και Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
Σύμφωνα με το πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικών Υποθέσεων, που καταγράφει με ηλεκτρονικό τρόπο τις ροές μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, oι επιπτώσεις της πανδημίας στην απασχόληση και στην οικονομική ζωή της χώρας είναι έντονες.
Αρχικά κατά το μήνα Μάρτιο του 2020, η διαφορά των ‘προσλήψεων’ από τις ‘αποχωρήσεις’ στη χώρα εμφάνισε αρνητικό ισοζύγιο 41.903 θέσεων εργασίας, σε σύγκριση με το θετικό ισοζύγιο των 43.373 θέσεων εργασίας που σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2019, κλείνοντας ουσιαστικά με απώλεια 85.276 θέσεων συγκρινόμενος με το περσινό.
Τον μήνα Απρίλιο του 2020, η διαφορά των ‘προσλήψεων’ από τις ‘αποχωρήσεις’ στη χώρα εμφάνισε θετικό ισοζύγιο 7.205 θέσεων εργασίας, σε σύγκριση με το θετικό ισοζύγιο των 110.895 θέσεων εργασίας που σημειώθηκε τον Απρίλιο του 2019, κλείνοντας ουσιαστικά, με απώλεια 103.690 θέσεων εργασίας συγκρινόμενος με το περσινό.
Το αποτέλεσμα αυτό προέκυψε κυρίως από τη δραματική μείωση των προσλήψεων κατά περίπου 233.000 θέσεις, αλλά και την μεγάλη μείωση των απολύσεων και αποχωρήσεων κατά περίπου 130.000 θέσεις εργασίας, προφανώς λόγω των μέτρων ‘αναστολής λειτουργίας’ και απαγόρευσης απολύσεων, που αποφασίστηκαν στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου.
Τα παραπάνω αρνητικά αποτελέσματα του Μαρτίου-Απριλίου επηρεάζουν σημαντικά και τη συνολικότερη εικόνα του πρώτου τετραμήνου του έτους, παρά την πολύ καλή επίδοση του πρώτου διμήνου της φετινής χρονιάς, που απετέλεσε τη δεύτερη υψηλότερη θετική επίδοση ισοζυγίου α’ διμήνου από το 2001 μέχρι σήμερα.
Πιο αναλυτικά, το πρώτο τετράμηνο του τρέχοντος έτους εμφανίζει συνολικό αρνητικό ισοζύγιο 27.149 θέσεων εργασίας, έναντι θετικού ισοζυγίου 159.775 θέσεων εργασίας το 2019. Στην ουσία, το α΄ 4μηνο του 2020 έκλεισε με απώλεια 186.924 θέσεων εργασίας, συγκρινόμενο με το αντίστοιχο του 2019.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης, η ανάλυση του ισοζυγίου ροών μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα ανά Περιφέρεια, τόσο κατά το μήνα Απρίλιο όσο και κατά το πρώτο τετράμηνο του 2020 συνολικά. Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα:
Το σύνολο των Περιφερειών της χώρας παρουσίασε αρνητικό ισοζύγιο κατά τον μήνα Μάρτιο, με μοναδική εξαίρεση την Περιφέρεια νοτίου Αιγαίου.
Αντιθέτως τον Απρίλιο, η κατάσταση εμφανίζεται ελαφρώς βελτιωμένη, με 10 στις 13 Περιφέρειες να εμφανίζουν θετικό ισοζύγιο. Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχει το δεύτερο υψηλότερο θετικό ισοζύγιο για τον μήνα Απρίλιο με 1.348 θέσεις, μετά την Αττική (3.500).
Οι έντονα αρνητικές επιπτώσεις του μηνός Μαρτίου στο ισοζύγιο θέσεων εργασίας σε όλη τη χώρα και οι σχετικά χαμηλές επιδόσεις του Απριλίου, που θεωρείται κατεξοχήν μήνας προσλήψεων (κυρίως σε τουρισμό και εστίαση), διαμορφώνουν ένα συνολικό αρνητικό ισοζύγιο 27.149 θέσεων εργασίας για το α΄ τετράμηνο του 2020, με μόνον 4 από τις 13 Περιφέρειες να εμφανίζουν θετικό ισοζύγιο.
Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχει το δεύτερο υψηλότερο αρνητικό ισοζύγιο τετραμήνου με 4.631 θέσεις εργασίας, πίσω από την Περιφέρεια Αττικής που εμφανίζει αρνητικό ισοζύγιο 17.403 θέσεων.
Στον Πίνακα 4 και στα γραφήματα που ακολουθούν, καταγράφονται και απεικονίζονται αντίστοιχα τα ισοζύγια ροών μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα των 4 πρώτων μηνών ανά περιφερειακή ενότητα της ΠΚΜ, και γίνεται μια σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2019.
Συμπερασματικά τα στοιχεία δείχνουν ότι:
Όλες σχεδόν οι Περιφερειακές Ενότητες της ΠΚΜ παρουσίαζαν σημαντικό θετικό ισοζύγιο κατά το μήνα Φεβρουάριο (πλην της Ημαθίας), τάση που αναμένονταν να ενισχυθεί περαιτέρω κατά το μήνα Μάρτιο, εάν δεν είχε ξεσπάσει η πανδημία.
Το σύνολο σχεδόν των Περιφερειακών Ενοτήτων της ΠΚΜ παρουσίαζε αρνητικό ισοζύγιο κατά τον μήνα Μάρτιο, με μοναδική εξαίρεση την Π.Ε. Χαλκιδικής (θετικό ισοζύγιο 37 θέσεων εργασίας).
Το σύνολο σχεδόν των Περιφερειακών Ενοτήτων της ΠΚΜ εμφανίζει θετικό ισοζύγιο κατά τον μήνα Απρίλιο, με μοναδική εξαίρεση την Π.Ε. Πέλλας (αρνητικό ισοζύγιο 122 θέσεων εργασίας).
Συνολικά, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σημειώνει αρνητικό ισοζύγιο 4.631 θέσεων εργασίας στο α΄τετράμηνο του τρέχοντος έτους, έναντι θετικού ισοζυγίου 16.654 θέσεων εργασίας του α΄τετραμήνου του 2019, καταγράφοντας μια συνολική απώλεια 21.285 θέσεων εργασίας, που θα μπορούσε εύλογα να αποδοθεί στις επιπτώσεις της πανδημίας.
Εντός της ΠΚΜ , τις μεγαλύτερες απώλειες σε θέσεις εργασίας -σε σχέση με το περυσινό τετράμηνο- εμφανίζει η Π.Ε. Χαλκιδικής με 8.672 θέσεις, δεύτερη η Π.Ε. Θεσσαλονίκης με 7.553 απωλεσθείσες θέσεις και ακολουθούν οι Π.Ε. Πιερίας (2.203 θέσεις) και Πέλλας (2.066 θέσεις), που μετά τη Χαλκιδική, έχουν υποστεί τη μεγαλύτερη απώλεια σε σύγκριση με τον ενεργό πληθυσμό τους.
Σημ.: Το παρόν αποτελεί σύνοψη της ‘Μηνιαίας Έκθεσης’ του ΜΔΑΑΕ της ΠΚΜ, η οποία περιέχει επιπλέον ενδιαφέροντα στοιχεία, επεξεργασμένους πίνακες και γραφήματα για κάθε ενδιαφερόμενο.
Επεξεργασία στοιχείων: Εμπειρογνώμονες του Μηχανισμού Διάγνωσης Αναγκών Αγοράς Εργασίας (ΜΔΑΑΕ), της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.